العلامة المجلسي
475
حياة القلوب ( فارسي )
ابن شهرآشوب از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده است در تفسير اين آية كه : مائيم ايشان « 1 » . مؤلف گويد كه : شايد مراد آن باشد كه آن كلمه مائيم يا ولايت ماست كه بر پيغمبران عرض شده است ، و إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصُورُونَ استيناف كلام ديگر باشد ، يا آنكه مراد آن باشد كه نصرت ما نيز داخل است در اين نصرت كه خدا وعده داده است ، زيرا كه يارى ما يارى حضرت رسول صلّى اللّه عليه وآله وسلّم است وخدا ما را در آخر الزمان نصرت خواهد داد . سوم : وَلَوْ أَنَّ ما فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ وَالْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ ما نَفِدَتْ كَلِماتُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ « 2 » يعنى : « واگر مىبود آنچه در زمين است از درختان قلمها ودريا مدد مىداد آن را ، واز بعد آن دريا هفت درياى ديگر مدد آن دريا مىكردند تمام نمىشد كلمات خدا ، بدرستى كه خدا عزيز وعالم است به هر چه اراده كند وكارهاى أو منوط به حكمت ومصلحت است » . بدان كه بعضي گفتهاند مراد از كلمات خدا تقديرات خداست يا علوم أو يا وعدهها ووعيدهاى أو « 3 » . ودر احتجاج روايت كرده است كه : يحيى بن أكثم از امام على نقى عليه السّلام پرسيد از تفسير اين آية ، حضرت فرمود كه : مراد از هفت دريا ، چشمهء كبريت است ، وچشمهء يمن ، وچشمهء برهوت ، وچشمهء طبريه ، وگرمابهء ماسيدان ، وگرمابهء افريقيه ، وچشمهء باحوران ، ومائيم آن كلمات خدا كه فضايل ما را نمىتوان يافت واستقصاى آنها نمىتوان كرد « 4 » . ومؤيد اين حديث است آنچه از حضرت رسول صلّى اللّه عليه وآله وسلّم عامه وخاصه روايت كردهاند كه : اگر درختان همه قلم شوند ودرياها همه مداد گردند وجميع جن وانس كاتب شوند ،
--> ( 1 ) . مناقب ابن شهرآشوب 4 / 234 . ( 2 ) . سورهء لقمان : 27 . ( 3 ) . رجوع شود به مجمع البيان 3 / 498 ؛ بحار الأنوار 24 / 173 . ( 4 ) . اختصاص 94 ؛ احتجاج 2 / 498 ؛ تحف العقول 479 ؛ مناقب ابن شهرآشوب 4 / 435 . ونام بعضي از درياها در اين مصادر با تفاوتهايى ذكر شده است .